Właściciele restauracji, zakładów produkcji żywności i magazynów pytają nas coraz częściej: czy od 24 lutego 2027 r. trzeba będzie wymienić wszystkie lampy owadobójcze na LED? W internecie łatwo znaleźć odpowiedź „tak, obowiązuje zakaz”. Sprawdziliśmy przepisy w źródłach pierwotnych. Obraz jest bardziej zniuansowany.
W skrócie
- Świetlówki do oświetlenia ogólnego są już zakazane w obrocie: kompaktowe od 24.02.2023, liniowe T5 i T8 od 24.08.2023 [2][3].
- Tuby UV w lampach owadobójczych to lampy „do celów specjalnych”. Zakazy z 2023 r. ich nie objęły. Zwolnienia dla nich formalnie wygasają 24.02.2027 [4][9][10].
- To jednak data wygaśnięcia zwolnienia, a nie automatyczny zakaz. Wnioski o przedłużenie są rozpatrywane, a według art. 5 ust. 5 dyrektywy RoHS dotychczasowe zwolnienie obowiązuje do decyzji Komisji [1].
- Jeśli Komisja odmówi, przepisy dają 12–18 miesięcy okresu przejściowego od dnia decyzji [1].
- RoHS reguluje wprowadzanie do obrotu, a nie użytkowanie. Zakaz nie zmusza do wyrzucenia lamp, które już wiszą w Twoim zakładzie [2].
Podstawa prawna
| Akt | Co reguluje |
|---|---|
| Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/65/UE z 8.06.2011 (RoHS II), Dz.Urz. UE L 174 z 1.7.2011, s. 88 | Zakaz stosowania w sprzęcie elektrycznym i elektronicznym substancji z zał. II (w tym rtęci); zwolnienia w zał. III; art. 5 – tryb wygasania i odnawiania zwolnień |
| Dyrektywa delegowana Komisji (UE) 2022/276 z 13.12.2021, Dz.Urz. UE L 43 z 24.2.2022 | Kompaktowe świetlówki do oświetlenia ogólnego – wpisy 1(a)–1(e) zał. III wygasły 24.02.2023 |
| Dyrektywa delegowana Komisji (UE) 2022/284 z 16.12.2021 | Liniowe świetlówki dwutrzonkowe do oświetlenia ogólnego – wpisy 2(a)(2) (T5) i 2(a)(3) (T8) wygasły 24.08.2023 |
| Dyrektywa delegowana Komisji (UE) 2022/279 | Wpis 4(f) – rtęć w innych lampach wyładowczych do celów specjalnych, w tym 4(f)-IV: lampy emitujące światło UV, do 24.02.2027 |
| Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z 21.12.2016 w sprawie zasadniczych wymagań dotyczących ograniczenia stosowania niektórych niebezpiecznych substancji w sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (t.j. Dz.U. 2021 poz. 1513 ze zm.) | Wdrożenie dyrektywy RoHS II do prawa polskiego; nowelizacje MRiT z 24.02.2023 (Dz.U. 2023 poz. 369) i 29.08.2023 (Dz.U. 2023 poz. 1761) [12][13] |
Co już zostało zakazane: oświetlenie ogólne
Zgodnie z motywem (1) dyrektywy 2022/276 państwa członkowskie zapewniają, że sprzęt wprowadzany do obrotu nie zawiera substancji wymienionych w zał. II dyrektywy RoHS. Rtęć jest w tym załączniku (motyw 3). Świetlówki zawierają jej niewielkie ilości, więc mogły być sprzedawane tylko na podstawie zwolnienia z zał. III.
Komisja uznała, że dostępne są niezawodne zamienniki bez rtęci, a korzyści z zastąpienia przeważają nad kosztami (motyw 7 dyrektywy 2022/276). Dlatego:
- kompaktowe świetlówki do oświetlenia ogólnego – wpisy 1(a)–1(e) wygasły 24.02.2023 [2],
- liniowe T5 (wpis 2(a)(2)) i T8 (wpis 2(a)(3)) – wygasły 24.08.2023 [3].
Lampy owadobójcze: dlaczego to inny przypadek
Lampy owadobójcze przyciągają owady światłem UV-A. Tuba emitująca głównie UV nie jest źródłem światła „do oświetlenia ogólnego”, tylko lampą do celów specjalnych. Dlatego nie została objęta zakazami z 2023 r. Branżowy przegląd terminów wycofywania lamp również zalicza lampy dla owadów i roślin do grup „tylko częściowo dotkniętych lub niedotkniętych” [11].
Zwolnienia dla lamp UV są zapisane w kilku wpisach zał. III. Wszystkie są aktualnie przedmiotem oceny w ramach przeglądu Komisji (tzw. Pack 29) [5]:
- 1(f)-I – kompaktowe lampy emitujące głównie UV, do 5 mg rtęci na lampę,
- 2(b)(4)-II – lampy emitujące głównie UV, do 15 mg rtęci na lampę,
- 4(a)-I – niskociśnieniowe lampy bez luminoforu (UV-C), do 15 mg rtęci,
- 4(f)-IV – rtęć w lampach emitujących światło UV.
Termin wygaśnięcia tych wpisów to 24.02.2027 [4][9][10]. Który wpis dotyczy konkretnej tuby, zależy od jej budowy (kompaktowa czy liniowa, z luminoforem czy bez). Wskazuje to deklaracja RoHS producenta lampy lub tuby.
Czy 24 lutego 2027 to koniec? Co mówi art. 5 dyrektywy RoHS
Art. 5 ust. 5 dyrektywy 2011/65/UE ustala trzy zasady [1]:
- wniosek o odnowienie zwolnienia składa się najpóźniej 18 miesięcy przed jego wygaśnięciem,
- Komisja powinna rozstrzygnąć wniosek najpóźniej 6 miesięcy przed terminem, chyba że szczególne okoliczności uzasadniają inne terminy,
- dotychczasowe zwolnienie obowiązuje do czasu, aż Komisja podejmie decyzję w sprawie odnowienia.
Art. 5 ust. 6 dodaje, że gdy wniosek zostanie odrzucony lub zwolnienie cofnięte, wygasa ono najwcześniej po 12, a najpóźniej po 18 miesiącach od dnia decyzji [1]. Komisja stosuje tę zasadę w praktyce: uzasadniając dyrektywę 2022/276, wskazała „najwcześniejszy możliwy” 12-miesięczny okres od decyzji (motyw 10).
Stan procedury (28.09.2026)
- Termin składania wniosków o odnowienie zwolnień UV upłynął 24.08.2025 (18 miesięcy przed 24.02.2027). Stowarzyszenie LightingEurope złożyło wnioski w imieniu producentów i zapowiedziało wniosek o maksymalny 5-letni okres [6][7].
- Oeko-Institut, konsultant Komisji, prowadził konsultację publiczną od 29.05.2026 do 2.08.2026 (pierwotnie do 24.07, potem przedłużoną) [5].
- Rekomendację dla Komisji zapowiadano na koniec 2026 r., a dyrektywę delegowaną na przełom 2026/2027. Część branży ocenia, że decyzja może być opóźniona [7][8]. To są prognozy, nie ustalone daty.
- Nie znaleźliśmy informacji, że Komisja już podjęła decyzję. Wniosek: na dziś obowiązuje zasada z art. 5 ust. 5, czyli zwolnienie działa do rozstrzygnięcia.
Trzy możliwe scenariusze
| Scenariusz | Skutek dla lamp owadobójczych |
|---|---|
| Odnowienie zwolnienia | Tuby UV mogą być dalej wprowadzane do obrotu do nowej daty (do 5 lat). Autorzy opracowań branżowych przypominają, że przy poprzednich przeglądach (2011, 2016, 2021) zwolnienie dla lamp UV odnawiano [7]. |
| Zawężenie zakresu | Zwolnienie zostaje dla części zastosowań, a dla pozostałych wygasa. Tak Komisja postąpiła w 2022 r. z wpisem 4(f), dzieląc go na kilka pozycji [4]. |
| Odmowa odnowienia | Zwolnienie wygasa po 12–18 miesiącach od decyzji [1]. |
Nie da się dziś rozstrzygnąć, który scenariusz się ziści. Twierdzenia o pewnym zakazie od 24.02.2027 są zbyt mocne. Twierdzenie „nic się nie zmieni” też byłoby nieuprawnione.
Użytkowanie a wprowadzanie do obrotu
Dyrektywa RoHS nakłada obowiązek na państwa członkowskie w odniesieniu do sprzętu wprowadzanego do obrotu (motyw 1 dyrektywy 2022/276). Nie zakazuje eksploatacji sprzętu, który już działa. Twoje obecne lampy z tubami UV mogą świecić, dopóki są sprawne.
Problem pojawia się przy zakupie nowych tub i nowych lamp. Zakup tub zamiennych po wygaśnięciu zwolnienia mógłby być niemożliwy lub ograniczony. Dyrektywa przewiduje pewne wyjątki dla części zamiennych (art. 4 ust. 4) do sprzętu wprowadzonego do obrotu wcześniej. Ich zakres trzeba potwierdzić u producenta, bo nie każda tuba zamienna z nich skorzysta. Możliwe też, że producenci ograniczą produkcję tub wcześniej, niż wymagałoby prawo. To nasza ocena, nie przepis.
Co zrobić w zakładzie: praktyczna lista
- Zinwentaryzuj lampy. Zapisz producenta, model, typ tuby (T5/T8/kompaktowa), moc i rok zakupu.
- Poproś dostawcę o deklarację RoHS i wskazanie wpisu zwolnienia, na którym opiera się tuba (np. 2(b)(4)-II lub 4(f)-IV).
- Zaplanuj wymianę na własnych warunkach. Nie musisz robić tego w pośpiechu do lutego 2027. Rozsądne jest uwzględnienie tego przy najbliższym przeglądzie lub sezonowej wymianie tub.
- Przy nowych zakupach rozważ LED UV-A. Sprawdź widmo światła (dane producenta), skuteczność łapania owadów oraz to, czy tuba LED pasuje do istniejącej oprawy i statecznika. Przeróbki instalacji elektrycznej powinna wykonać osoba z uprawnieniami.
- Zachowaj porządek w dokumentacji HACCP: karta techniczna lampy, data i zakres wymiany, wyniki monitoringu. Procedury kontroli szkodników wynikają z rozporządzenia (WE) nr 852/2004 (art. 5 i zał. II).
- Dobierz typ lampy do strefy. W miejscach z odkrytą żywnością dobrą praktyką są lampy lepowe (nie rażące).
- Śledź decyzję Komisji. Jeśli chcesz, poinformujemy Cię, gdy zostanie opublikowana.
Najczęstsze pytania
Czy od 24.02.2027 muszę wymienić wszystkie lampy owadobójcze?
Nie ma takiego przepisu. Termin dotyczy wygaśnięcia zwolnienia dla producentów i sprzedawców, a nie obowiązku wymiany sprzętu użytkowanego u klienta. Zwolnienie może też zostać przedłużone.
Czy mogę dalej używać obecnych lamp?
Tak. Dyrektywa RoHS dotyczy wprowadzania do obrotu, a nie użytkowania.
Czy tuby zamienne nadal będą dostępne?
Zależy od decyzji Komisji i od polityki producentów. Warto mieć w zakładzie plan awaryjny (LED UV-A lub wymiana lampy).
Czy LED UV-A łapie owady tak samo skutecznie jak świetlówka?
Nie ma jednej odpowiedzi. Zależy od modelu i widma światła. Nie opieramy się tu na ogólnych deklaracjach, tylko na danych konkretnego producenta lub własnych pomiarach.
Potrzebujesz pomocy z lampami i dokumentacją HACCP?
STANDER z Łomży obsługuje zakłady spożywcze, gastronomię i magazyny w województwach podlaskim, warmińsko-mazurskim i mazowieckim, m.in. w Łomży, Ostrołęce i Zambrowie. Przeprowadzimy inwentaryzację lamp, pomożemy dobrać wymianę oraz uporządkować dokumentację monitoringu szkodników.
Zobacz też: Monitoring szkodników a HACCP – co sprawdza sanepid? oraz GHP i systemy DDD w przemyśle spożywczym.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan na 28 września 2026 r.
Przypisy i źródła
- Dyrektywa 2011/65/UE (RoHS II), art. 5 ust. 5 i 6 – EUR-Lex: eur-lex.europa.eu
- Dyrektywa delegowana (UE) 2022/276 – motywy 1, 3, 7, 10, art. 2, zał.: eur-lex.europa.eu
- Dyrektywa delegowana (UE) 2022/284 – wpisy 2(a)(1)–(5): eur-lex.europa.eu
- TÜV Rheinland – wpis 4(f)-I–IV, dyrektywa delegowana (UE) 2022/279: tuv.com
- Oeko-Institut, RoHS Exemptions – News (Pack 29, konsultacja do 2.08.2026): rohs.exemptions.oeko.info
- LightingEurope – stanowisko ws. odnowienia zwolnień: lightingeurope.org
- UV+EB Technology – Clarifications on 2027 expiration of RoHS UV mercury vapor lamp exemption (26.05.2026): uvebtech.com
- Advanced UV – Major Update 2026: RoHS Exemptions UV Technologies (22.03.2026): advanced-uv.de
- TÜV Rheinland – wpis 1(f)-I: tuv.com
- Opsytec – RoHS & UV lamps: opsytec.com
- licht.de – Timetable for lamp exit: licht.de
- Ministerstwo Rozwoju i Technologii – Dyrektywa RoHS II: gov.pl
- ISAP – Dz.U. 2023 poz. 369 oraz Dz.U. 2023 poz. 1761
